«Απατεώνες» με πάνα: Πώς τα βρέφη εξασκούνται στα «ψεματάκια», σύμφωνα με μελέτη
Το να κάνουν ότι δεν ακούνε τους γονείς ή να κρύβουν παιχνίδια είναι μερικά από τα πρώιμα τεχνάσματα των παιδιών.
Μπορεί να μην έχουν κάνει ακόμη το πρώτο τους βήμα ή να μην έχουν πει την πρώτη τους λέξη, αλλά, σύμφωνα με νέα μελέτη, κάποια μωρά έχουν ήδη κατανοήσει τα βασικά της εξαπάτησης πριν καν κλείσουν τον πρώτο χρόνο τους.
Η έρευνα, της οποίας τα ευρήματα δημοσιεύθηκαν στο περιοδικό Cognitive Development και η οποία βασίστηκε σε συνεντεύξεις με 750 γονείς, έδειξε ότι γύρω στους 10 μήνες περίπου το ένα τέταρτο των παιδιών εξασκείται σε κάποια στοιχειώδη μορφή εξαπάτησης, όπως να προσποιούνται ότι δεν ακούνε τους γονείς τους, να κρύβουν παιχνίδια ή να τρώνε απαγορευμένες λιχουδιές μακριά από τα βλέμματα. Μέχρι την ηλικία των τριών ετών, σύμφωνα με τις απαντήσεις των γονιών, τα παιδιά είναι πλέον πιο επιδέξιοι, δημιουργικοί και συχνοί «κατασκευαστές» ψεμάτων.
«Ήταν συναρπαστικό να ανακαλύψουμε πώς η κατανόηση και η χρήση της εξαπάτησης εξελίσσονται από απίστευτα μικρή ηλικία και χτίζονται στα πρώτα χρόνια της ζωής», δήλωσε η Έλενα Χόικα, καθηγήτρια εκπαίδευσης στο Πανεπιστήμιο του Μπρίστολ και κύρια συγγραφέας της έρευνας, αναφέρει ο Guardian.
Μέχρι σήμερα, είπε η Χόικα, υπήρχε ελάχιστη έρευνα για τις πρώιμες μορφές παραπλανητικής συμπεριφοράς. «Πολύ συχνά, προηγούμενες μελέτες έβλεπαν την εξαπάτηση ως κάτι πολύ εξελιγμένο, που απαιτεί ισχυρές γλωσσικές δεξιότητες και μια προηγμένη κατανόηση του νου των άλλων», εξήγησε.
Τι αποτυπώνει η νέα έρευνα
Η νέα έρευνα αξιοποίησε μελέτες συμπεριφοράς ζώων, οι οποίες έχουν καταγράψει μορφές προφανούς εξαπάτησης χωρίς την ανάγκη λεκτικής επικοινωνίας. Χιμπαντζήδες, για παράδειγμα, συχνά κρύβονται για να φάνε κάτι εκτός οπτικού πεδίου πιο κυρίαρχων μελών της ομάδας, ενώ έχει παρατηρηθεί ότι κάποια πουλιά βγάζουν ψεύτικες κραυγές συναγερμού για να κλέψουν τροφή.
«Δεν είναι ότι η ικανότητα εξαπάτησης εμφανίζεται ξαφνικά στα τρία ή στα τέσσερα», είπε η Χόικα. «Οι πρώιμες μορφές δεν είναι κατ’ ανάγκη ολοκληρωμένη εξαπάτηση. Πιθανότατα έχουν περισσότερο να κάνουν με το να ξεφεύγουν από κάτι ή να κερδίζουν παραπάνω λιχουδιές».
«Ως μητέρα τριών παιδιών, μπορώ σίγουρα να επιβεβαιώσω πόσο επιτήδεια και πονηρά μπορούν να είναι», πρόσθεσε. «Το να κρύβονται κάτω από το τραπέζι ή στο μπάνιο για να φάνε γλυκά ή σοκολάτες είναι το συνηθισμένο τους κόλπο».
Οι ερευνητές ρώτησαν τους γονείς περισσότερων από 750 παιδιών, ηλικίας 0 έως 47 μηνών, από το Ηνωμένο Βασίλειο, τις ΗΠΑ, την Αυστραλία και τον Καναδά, μια σειρά ερωτήσεων σχετικά με την αναπτυξιακή πορεία της εξαπάτησης στα παιδιά τους.
Ορισμένοι γονείς ανέφεραν ότι το παιδί τους αναγνώρισε για πρώτη φορά την έννοια ήδη από 8 μηνών. Η εξαπάτηση αποδείχθηκε επίσης συχνό φαινόμενο: από τη στιγμή που το παιδί ξεκινούσε, η μελέτη έδειξε ότι τα μισά από τα παιδιά που θεωρήθηκαν «παραπλανητές» είχαν κάνει κάτι πονηρό την προηγούμενη ημέρα.
Τι συμβαίνει μετά τα δύο χρόνια
Από τα δύο χρόνια και μετά, τα ψεματάκια τείνουν να είναι βασισμένα σε πράξεις ή να απαιτούν απλώς απλές λεκτικές αντιδράσεις, όπως το να προσποιούνται ότι δεν ακούν όταν ο γονιός λέει «ώρα να τακτοποιήσουμε», να κρύβουν πράγματα από άλλους ή να αρνούνται, όπως να τρώνε σοκολάτα αλλά να κουνάνε το κεφάλι τους αρνητικά όταν τους ρωτούν αν την έφαγαν.
Τα ευρήματα έδειξαν ότι μέχρι την ηλικία των τριών, τα παιδιά αρχίζουν να κατανοούν και να εμπλέκονται σε περισσότερους τύπους εξαπάτησης, οι οποίοι συχνά απαιτούν βαθύτερη κατανόηση της γλώσσας και της λειτουργίας του νου των άλλων.
Η Χόικα είπε: «Αυτό μπορεί να σημαίνει υπερβολή, υποτίμηση ή ακόμη και πλήρη κατασκευή, όπως το να πουν ένα ψέμα του τύπου “ένα φάντασμα έφαγε τη σοκολάτα”. Ξεκινούν επίσης να παραλείπουν πληροφορίες, όπως να λένε μεν με ακρίβεια στους γονείς τους ότι το αδελφάκι τους τούς χτύπησε, αλλά να παραλείπουν το γεγονός ότι το χτύπησαν πρώτοι».
Η ίδια σημείωσε ότι η μελέτη θα πρέπει να καθησυχάσει γονείς και παιδαγωγούς πως η εξαπάτηση αποτελεί φυσιολογικό στοιχείο της ανάπτυξης στη νηπιακή ηλικία και να προσφέρει έναν οδηγό για το ποιες μορφές εξαπάτησης μπορούν να αναμένονται, ώστε να μπορούν «να μένουν ένα βήμα μπροστά από τα μικρά τους τεχνάσματα».
Η καθηγήτρια Τζένιφερ Σολ, ειδική στη φιλοσοφία της εξαπάτησης στο Πανεπιστήμιο του Γουοτερλού στον Καναδά και συν-συγγραφέας της έρευνας, δήλωσε: «Οι φιλόσοφοι στοχάζονται εδώ και καιρό πάνω στην ηθική της ανθρώπινης εξαπάτησης, αλλά συνήθως επικεντρώνονται σε ενήλικες που εξαπατούν ο ένας τον άλλον. Η παρούσα μελέτη δείχνει πόση πολυπλοκότητα χάνεται με αυτή τη στενή προσέγγιση».
